Studiedag de Bouwshift en het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen
De termen Betonstop of Bouwshift doen ons wel eens vergeten waar het eigenlijk allemaal om te doen is: de Europese doelstelling No Net Land Take 2050 die ernaar streeft om geen bijkomende open ruimte meer aan te snijden. Ook al is de toename van het ruimtebeslag in Vlaanderen de afgelopen jaren wel gedaald, we hebben in de hoofden en in de praktijk nog een lange weg te gaan.
Dit najaar reflecteren we over het kersverse voorontwerp van het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen en hoe de vooropgestelde ambities (al dan niet) in het plan verankerd worden. Gaat het voorontwerp BRV richting de beoogde ruimteneutraliteit? Een ambitieuze doelstelling die heel wat vragen oproept die we graag met u bespreken. We laten de studiedag bewust doorgaan in de periode van de publieke raadpleging, zodat we de input van de sprekers en deelnemers kunnen overmaken aan het Departement Omgeving.
In de voormiddag plaatsen we het BRV in de bredere context van de Bouwshift. Waar het BRV ambitieuze doelstellingen vooropstelt, hinkt de huidige praktijk op veel plekken nog achterna. We beginnen met een reflectie op het instrument zelf. Wat verwachten we van beleidsplanning en welke plek zal die krijgen in een context waar al verschillende andere beleidsinstrumenten spelen? Hoe staat het beleidsplan tegenover bestaand beleid zoals het herbestemmingsbeleid of het vergunningenbeleid? Welke kaders moet het BRV zeker aanreiken om de Bouwshift mogelijk te maken? Welke sociale vraagstukken moet het BRV aanhalen om te garanderen dat we niet enkel de cijfermatige No Net Land Take-doelstellingen halen, maar er ook niemand uit de boot valt?
10:00 Verwelkoming
10:10 Beleidsplanning en herbestemming: meer ambitie en meer actie?
Peter Lacoere (HoGent) start vanuit een analyse van beleidsplanning als planningssysteem. Hij bekijkt in welke mate de vooropgestelde ambities (strategisch, dynamisch, realisatiegericht en in partnerschap) ook daadwerkelijk worden waargemaakt. Daarnaast analyseert hij de ruimtelijke keuzes die het BRV vandaag maakt in het kader van de Bouwshift. De focus zal daarbij liggen op de herbestemmingsvraagstukken.
10:50 De vergunningenrevolutie en het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen
Katrien Coenegrachts (Witteveen+Bos) ziet vanuit haar ervaring zowel private als overheidsinstanties vastlopen in de vergunningenprocedures. Vanuit haar functie als business unit manager bij Witteveen+Bos geeft ze een reflectie over de uitdagingen en lanceert ze ideeën voor Vlaamse kaders die nodig zijn voor een rechtszeker vergunningenbeleid. Ze kijkt daarbij naar concrete (en becijferde) doelstellingen en een gebiedsgerichte aanpak als belangrijke pilaren van een doeltreffend beleid. Ze inspireert met goede voorbeelden uit Vlaanderen en Nederland.
11:30 Hoe realiseren we een sociaal rechtvaardige Bouwshift?
Elke transitie komt met het risico dat sommige mensen achterwege blijven. Jonas De Maeyer (Endeavour) neemt ons mee in de potentiële uitsluitingsmechanismen bij de Bouwshift en hoe die te vermijden. Samen met Labo Ruimte heeft hij bijgedragen aan een studie over welke mechanismen er spelen op de woningmarkt, welke aanpakken er al bestaan in Vlaanderen en hoe planners er in het buitenland mee omgaan. Hij neemt ons ook mee in het sociale aspect van de Bouwshift: hoe stimuleren we de woonmobiliteit van een vergrijzende bevolking naar goedgelegen locaties en hoe kunnen we de leefkwaliteit vrijwaren voor degenen die nooit zullen verhuizen?
12:10 Q&A met de deelnemers
12:40 Lunch
Na de middag duiken we in de mogelijkheden en potenties voor wonen en werken in een ruimteneutraal Vlaanderen. Verschillende sectoren vragen bijkomende ruimte. Wat is de potentie van ons bestaand ruimtebeslag? Kunnen we ruimtevragen daarbinnen opvangen? Wat betekent dat voor traditionele ontwikkelingsmodellen die vaak nog uitgaan van greenfield scenario’s? Wie krijgt er uitzonderingen of prioriteit? En hoe compenseren we ruimte-innames die onvermijdbaar zijn?
13:30 Introductie namiddaggedeelte
13:35 Woonnood en ruimteneutraliteit: betaalbaar wonen binnen het huidige ruimtebeslag?
In het kader van de taskforce wonen-ruimte heeft Isabelle Loris (Departement Omgeving) bijgedragen aan een analyse van de mogelijkheden voor bijkomende woningen binnen het bestaand bebouwd weefsel. Eén van de conclusies is dat het merendeel van onze woonnoden gerealiseerd kan worden binnen het bestaande ruimtebeslag. De taskforce reikt een aantal strategieën aan om dit bouwpotentieel te benutten.
14:15 Hoe realiseren we de Bouwshift zonder economische ontwikkeling af te remmen?
Hoe realiseren we de Bouwshift zonder economische ontwikkeling af te remmen? Die vraag zal de komende jaren alleen maar urgenter worden. De energietransitie , de ontwikkeling van een circulaire economie en de ambitie om strategische productie opnieuw dichter bij huis te organiseren, zullen de komende jaren allemaal bijkomende ruimte vragen. Tegelijk wordt het aansnijden van nieuwe ruimte niet meer mogelijk en moet binnen hetzelfde ruimtebeslag ook plaats worden gemaakt voor water, natuur en klimaatadaptatie. Willen we aan al deze ruimtevragen tegemoetkomen, dan zullen we de bestaande economische ruimte intensiever en slimmer moeten benutten.Dat vraagt naast de kwantitatieve ook een kwalitatieve omslag, met nieuwe ruimtelijke concepten waarin functies worden gestapeld, verweven en slimmer georganiseerd. Daarnaast stelt zich een minstens even fundamentele (organisatorische) vraag: hoe maken we dergelijke projecten en transformatie van terreinen die volledig in gebruik zijn financieel haalbaar en realiseerbaar?
- Jan Zaman en Alban Pols (Idea Consult) tonen aan de hand van concrete ontwerp- en praktijkcases, hoe ruimtelijke en financiële keuzes onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Ze introduceren het concept van de bouwshiftobligatie als een mogelijk nieuw financieringsinstrument om de structurele kloof tussen hoge initiële investeringen en uitgestelde inkomsten te overbruggen.
14:55 Wat na 2040? Hoe plannen we de ruimte in een ruimteneutraal scenario?
Geert Mertens (Departement Omgeving) neemt ons mee in de vragen en voorstellen op het traject naar ruimteneutraliteit in 2040:
• Welke ruimtevragen kennen we nog niet?
• Welke ruimtevragers krijgen nog een uitzondering?
• Wanneer is een compensatiesysteem billijk?
• Is het huidige systeem van planologische compensatie nuttig?
• Hoe ver gaat landschapsherstel? Tot in hartje stad en tot diep in de bodem?
• Waar en wanneer start ruimteneutraliteit?
15:30 Q&A met de deelnemers
16:00 Einde
Leerdoelen
- Inzicht in de doelstellingen en kaders die het BRV voorziet voor de Bouwshift
- De doelstellingen van het BRV kunnen plaatsen in bestaand beleid zoals het vergunningenbeleid
- Inzicht in de sociale uitdagingen van de Bouwshift
- Inzicht in de potentie van het bestaande ruimtebeslag voor de sectoren wonen en economie
- Inzicht in de beleidsvragen en –afwegingen die spelen in een scenario van ruimteneutraliteit
In samenwerking met
