VRP

Werelddag van de Stedenbouw 2026: Ruimte om mee(r) te doen

Werken aan sociale en inclusieve leefomgevingen

Sociale inclusie is meer dan een afvinklijstje. Het gaat niet alleen over het bouwen van sociale woningen, het garanderen van toegankelijkheid of het organiseren van participatie. Ook als al deze punten zijn afgerond, is er geen garantie dat mensen zich thuis voelen of dat hun behoeften echt worden ingevuld. Stenen maken nog geen thuis.

Hoe ziet een omgeving eruit die écht rekening houdt met de diversiteit van de mensen die er leven, werken en ontspannen? En hoe kunnen ruimtelijk planners bijdragen aan een inclusievere ruimte?

Tijdens de Werelddag van de Stedenbouw 2026 duikt de VRP dieper in de mens achter de ruimte. Hoe creëer je ontmoetingen in monofunctionele woonwijken? Wat is de rol van de buurtsuper, het sportveld of het verenigingslokaal in het contact tussen bewoners? En hoe vertalen we die inzichten naar ruimtelijk beleid en ontwerp?

 

Waarom inclusie centraal moet staan

Onze omgevingen zijn vaak afgestemd op een bepaalde norm: man, able-bodied, wit. Iedereen die ooit met een buggy heeft gelopen of tevergeefs een zitplaats zocht op een druk station, weet hoe beperkend dat kan zijn. Als ruimtelijk planners hebben we de taak om rekening te houden met alle gebruikers van onze ontwerpen en beleidsbeslissingen.

Tijdens deze dag verkennen we methodieken en aanpakken om de behoeften van bewoners en gebruikers in kaart te brengen – en hoe we die kunnen vertalen naar inclusief ruimtelijk beleid en ontwerp.

Plenaire voormiddag (10:00 - 12:30)

Dagvoorzitter: Caroline Newton (TU Delft)

Verwelkoming

Schepen van Brugge (naam nog te bevestigen)

Ruimte om mee(r) te doen: sociale inclusie in de ruimtelijke planning

Safaa Charafi (Urban Inclusion) is ruimtelijk planner en gespecialiseerd in gender, ruimtelijke rechtvaardigheid en klimaatadaptatie. Met haar bureau Urban Inclusion daagt ze opdrachtgevers uit om na te denken over voor wie steden worden ontworpen. Als vrouw, en als persoon met een andere huidskleur en iemand die een jaar zonder papieren in Brussel leefde, weet ze als geen ander hoe sociale en ruimtelijke uitsluiting werken.
In haar presentatie deelt ze praktische inzichten over de grootste uitdagingen en hoe die verankerd kunnen worden in beleid en ontwerp.

Van symptoom naar systeem: sociale inclusie als structurele opdracht

Sociale uitsluiting is geen individueel of lokaal probleem – het is een structureel issue in onze systemen: beleid, vastgoed en ruimtelijk ontwerp.
Stijn Oosterlynck (UAntwerpen) maakt dit inzichtelijk aan de hand van het concept van de voorzienende stad:
Welke stadsdelen krijgen voorzieningen? Wie kan ze gebruiken? Welke mechanismen zorgen ervoor dat sommige wijken achterblijven?

Van inzicht naar impact: inclusie op het terrein

Violette Schönberger (Falsework) is architect en stedenbouwkundige. In de eerste 15 jaar van haar carrière werkte ze als ontwerper voor verschillende bureaus en voor de gemeente Rotterdam. Samen met Tim Peeters richtte ze in 2022 het ontwerpbureau Falsework op. Daarnaast is Violette gastdocent aan de Rotterdamse Academie van Bouwkunst, ze schrijft over architectuur en stedenbouw op haar platform www.fromscratch.work en voor Architectenweb. Haar essay ‘Paradijs van imperfectie’ werd in 2019 beloond met de Geert Bekaertprijs voor de architectuurkritiek. Als ontwerper reflecteert ze over de verantwoordelijkheid die komt met het beroep – het ontwerpen van plekken die andere mensen zullen gebruiken. In haar presentatie bekijkt ze op verschillende schalen wat het kan betekenen om te ontwerpen met die verantwoordelijkheid in het achterhoofd. Architecten en ruimtelijk planners ontwerpen de coulissen van het leven; hoe maken we die leefbaar en inclusief?

Panel: Commitment in de praktijk

Inzichten zijn mooi, maar commitment is essentieel. Panelleden delen hoe zij vandaag en morgen werken aan een inclusievere ruimte.

Deelsessies (13:30 - 15:30)

1. Wonen als motor: huisvesting als basis voor sociale inclusie

Sessievoorzitter: Luce Beeckmans (KULeuven)
De woningmarkt biedt weinig garanties op inclusie: er is een betaalbaarheidsprobleem en een mismatch tussen aanbod en behoeften. Om uit deze mismatch te geraken is er inzet nodig vanuit de (lokale) overheden én de private markt. In deze sessie kijken we naar mogelijke oplossingsrichtingen, zowel vanuit overheids- als vanuit privaat initiatief. Hilde Reynvoet (Stad Gent) en VIRO, een sociale onderneming uit Brugge, delen hun aanpak.

2. Toekomstgericht maatschappelijk vastgoed: lokale noden koppelen aan ruimtelijke kansen (i.s.m. Workroom)

Deze sessie is voor patrimoniumbeheerders die hun vastgoed willen inzetten voor inclusieve ruimtes, maar de weg nog niet kennen. We verkennen methoden om de doelgroep in kaart te brengen. Een eerste stap is weten wie er nood heeft aan sociale infrastructuur. Jasmien Paridaens (Miss Miyagi) neemt ons mee in de tweede stap: de match maken tussen de sociale noden en de ruimtelijke kansen van het patrimonium. Samen met Anneleen De Bonte (Stadsmakersfonds) kijken we naar financiële en juridische constructies om projecten realiseerbaar te maken.

3. De stad als leefruimte: het belang van publieke ruimte (i.s.m. SAAMO, Stadskracht en eCO-CITY)

4. Samen bouwen aan de stad: methodieken voor inclusieve ruimtelijke ontwikkeling

Sessievoorzitter: Liesbeth Huybrechts (UHasselt)
De sessie samen bouwen aan de stad reflecteert over het proces van sociaal inclusieve stedenbouw. Wie moet er mee aan tafel zitten? En op welke manier kunnen we de ervaringen en kennis van bewoners en gebruikers op een betekenisvolle manier inbrengen in ruimtelijk beleid en ontwerp? En welk soort ruimtelijke planning komt er voort uit een proces waar zij mee kunnen beslissen?

5. Ontwerpen voor keuzevrijheid en verbondenheid: voorbij een louter technische benadering

We vullen toegankelijkheid al te vaak in vanuit een technische blik: de breedte van deuren, de aanwezigheid van liften, hellingen en geleidetegels. Maar hoe krijg je toegankelijkheid nu echt ingebed in je ontwerp, zodat het niet enkel over de technische randvoorwaarden gaat maar ook over een positieve beleving?
Robin Julien (CT Steward) bekijkt die vraagstukken vanuit de principes van universal design (UD). Hij werkt met een universal design applicatie die ontwerpers inspireert om verschillende omgevingen te bekijken vanuit het oogpunt van verschillende groepen. Hoe navigeert bijvoorbeeld een slechtziende persoon over een plein met gemengde verkeersstromen?

6. Rondleiding: een stedenbouwkundige reis door de tijd in Brugge, of hoe inclusie en participatie mee(r) vorm geeft aan de stad

- We nemen jullie mee op de fiets langs 30 jaar stadsontwikkelingsprojecten in de historische binnenstad. Een reis door de tijd waarin we de evolutie tonen van de Brugse stadsontwikkeling. We focussen daarbij op die evolutie en hoe gemeenschapsvorming en inclusie meer plaats kregen en mee de stad vorm gaven en verankerd raakten in de ontwikkeling van de stad.
- Begeleiding: Stad Brugge – Directie Ruimte en Economie, dienst Stadsontwikkeling,
- Met de fiets

7. Rondleiding: de zachte atlas om water en groen in stadsontwikkeling te integreren

- Het Waterwijs project wil samen met de inwoners van het Magdalenakwartier de wijk vergroenen en verblauwen. Een sociaal-ruimtelijke lezing van de wijk vormt het startpunt om richting te geven aan de ontwikkeling van de wijk. We kijken door de ogen van de bewoners naar de wijk en doen suggesties tot verschillende strategieën voor ingrepen in de wijk. Deze strategieën zijn het eindresultaat van de zachte atlas.
- Ontdek tijdens de wandeling hoe de zachte atlas tot stand kwam, wat we doen om bewoners in beweging te brengen en hoe we de doelstellingen van het project willen verduurzamen en verankeren tot na afloop van het project.
- Begeleiding: Waterland vzw, projectpartner in het Waterwijsproject van Stad Brugge
- Te voet

8. Rondleiding: een duik in stadsprojecten met elk hun focus op participatie en toegankelijkheid

- We gaan op stap en bezoeken een 4-tal projecten in de buurt van het BMCC met elk hun eigen verhaal. We bezoeken een participatieve herbestemming van een klooster, de transformatie van een oud hospitaal naar een toegankelijk en inclusief huis van en voor de Bruggeling, de verbindende infrastructuur voor voetgangers en fietsers en het begijnhof waarvoor een participatief traject is gelopen met focus op de integratie van onroerend, roerend en immaterieel erfgoed.
- Begeleiding: Toerisme Vlaanderen voor de Godelieveabdij, Dienst Facilitair Beheer van de Stad voor het Huis van de Bruggeling, Dienst Projectcoördinatie voor de herinrichting van de R30 en Dienst Facilitair Beheer en dienst Monumentenzorg van de Stad voor het Begijnhof.
- Te voet

Plenaire afsluiting (16:00 - 16:45)

Véronique Claessens (Vlaams Bouwmeester) – Reflectie vanuit haar ambitienota 2026-2030

In haar ambitienota zet Véronique Claessens o.a. betaalbaar en kwaliteitsvol wonen en een democratische en inclusieve publieke ruimte centraal. Met Labo Ruimte probeert ze werkbare antwoorden te vinden op de complexe vraagstukken die spelen op de woningmarkt. Die gaan over betaalbaar en kwaliteitsvol wonen, maar ook over de combinatie met de doelstellingen van de bouwshift en klimaat- en duurzaamheidsdoelstellingen. In de publieke ruimte ziet ze niet alleen het belang van de voortzetting van klimaatadaptatie, maar wil ze ook de sociale dimensie toevoegen aan de overwegingen: ontmoeting, gebruikservaring en herkenning zijn eveneens belangrijke randvoorwaarden. Vanuit haar ambitienota reflecteert ze op de inzichten van de dag en geeft ze haar visie mee voor de komende jaren.

Deelnameprijzen

  • 195 euro (0% btw) voor leden (inclusief RUIMTE Focus, het gedrukte congresboek)
  • 275 euro (0% btw) voor niet-leden (inclusief RUIMTE Focus, het gedrukte congresboek)
  • 45 euro (0% btw) voor studenten
    Student: stuur je studentenkaart naar info@vrp.be [max 15 studenten] [PhD-studenten uitgesloten]